Leestip: De Jaknikker – Peter Buwalda

‘Het is telkens weer een evenement wanneer Peter Buwalda uit zijn literaire winterslaap ontwaakt en een nieuw boek uitbrengt – en niet alleen omdat dat zo zelden voorvalt’, schreef de Vlaamse boekenrecensent Frederick Vandromme in HUMO. En ja, ook ik kocht het boek zonder zelfs maar de achterflap te lezen. Ik genoot van Buwalda’s schrijfstijl en bewonder de auteur zeer. Maar het verhaal zelf? Ik geloof niet dat ik fan ben.

Op de vrijdag dat De Jaknikker van Peter Buwalda verscheen, meldde ik mij al vroeg bij verschillende boekhandels om te kijken of de titel al binnen was. Niet dat ik meteen dat weekend tijd had om bijna 700 pagina’s te lezen, maar ik moest en zou dit boek gewoon in huis hebben. Zeer benieuwd naar deze lang verwachte opvolger van Otmars Zonen. Tijdens een weekje Schiermonnikoog in de herfst kwam het er eindelijk van om er goed voor te gaan zitten. En toen? Tsja. Al met al een verwarrende leeservaring.

Veel geheimen
De Jaknikker gaat verder waar Otmars Zonen eindigde. Daardoor vroeg ik me pagina’s lang af of ik dat boek niet beter toch eerst had herlezen. Het was immers alweer vijf jaar geleden verschenen en de inhoud was best complex. In De Jaknikker zit weliswaar een inlegvel met een korte samenvatting van Otmars Zonen en voorin het boek worden de voorkomende personages in volgorde van belangrijkheid benoemd, maar het valt niet mee om op basis daarvan goed grip te krijgen op de materie. Even inkomen dus.

Al met al een verwarrende leeservaring

In De Jaknikker draait het opnieuw om Ludwig Smit, de vermeende zoon van Johan Tromp. Hij besluit de ‘tassendrager’ van zijn vader te worden op het Russische schiereiland Sakhalin, waar de zon slechts zelden schijnt. Tromp, de charismatische CEO van Sakhalin Energy, weet niet dat Johan zijn zoon zou kunnen zijn en ook niet dat Ludwig al sinds zijn studententijd bevriend is met de jonge journaliste Isabelle Orthel, die op het punt staat een schandaal van jewelste over hem naar buiten te brengen. Veel geheimen dus, aan alle kanten.

Schrijver van formaat
Dat Buwalda een schrijver van formaat is die op iedere pagina het respect van zijn lezers afdwingt en verdient, staat buiten kijf. Ik ben ervan overtuigd dat hij in het literatuuronderwijs van de komende decennia als een van de grote schrijvers van deze tijd zal worden geroemd. Zijn taalgebruik is virtuoos, zijn vergelijkingen ongeëvenaard en regelmatig moet je hardop lachen of wil je een zin nog eens lezen: zó knap is het opgeschreven. Wanneer Ludwig bijvoorbeeld helemaal in zijn element is bij Sakhalin Energy, denkt hij terug aan zijn kleurloze tijd als ambtenaar. Dat zegt Buwalda zo: ‘In Rijswijk sloop hij langs de plinten’. Ongelooflijk knap hoe je in een paar woorden zoveel kunt zeggen en zoveel sfeer kunt oproepen. Is het ook zo dat Buwalda heel bewust het eerste deel van het boek, over de tijd voordat Ludwig tassendrager wordt, trager heeft gemaakt? Als lezer moet je er behoorlijk inkomen. Er komt pas energie en vaart in het verhaal wanneer Ludwig lekker aan de slag is op Sakhalin, wat past bij de stemming van de hoofdpersoon.

Veelbesproken plottwist
En dan dropt Buwalda op tweederde van het boek een veelbesproken bom. Het lettertype verandert, de koppen zijn anders. Ineens zit de lezer in een totaal ander verhaal, met andere personages. Of toch niet? Gesproken wordt over een Droste-effect: een roman in een roman. Ongelooflijk verwarrend allemaal – en wat mij persoonlijk betreft zonde. Ik moest me door de laatste tweehonderd pagina’s heen bijten en het verhaal wordt echt ingewikkeld. De Groene Amsterdammer schreef over deze wending: ‘Buwalda heeft een puzzel gelegd die hem jaren aan obsessief schrijfwerk heeft gekost, maar die uiteindelijk de meest toegewijde fan van hem zal vervreemden.’

Ineens zit de lezer in een totaal ander verhaal, met andere personages

In verwarring bleef ik inderdaad achter. Het duurt wel even voordat je hebt uitgevogeld wie wie is, terwijl het tegelijkertijd ook flauw en te gemakkelijk voelt dat de namen een soort overeenkomst hebben. En is Johan Tromp nou Ludwigs vader of toch niet? Waarom wordt Isabelle Orthel zo roemloos afgevoerd in het verhaal? En komt er nou een derde deel of niet? Want dat is misschien wel het meest irritant: hoewel Buwalda tegen Eva Jinek zei dat het verhaal in principe nu is afgerond en dat het in 2020 beloofde derde deel van wat eigenlijk een trilogie zou worden wellicht niet nodig gaat zijn, hield hij de mogelijkheid van een vervolg open. Terecht, denk ik. Want als lezer blijf ik met veel vragen achter. Met een gevoel van irritatie zelfs: bijna 1.300 pagina’s lezen en dan dit?! Maar het mooie voor Buwalda is: mocht er een derde deel verschijnen, dan sta ik dus diezelfde dag nog in de boekhandel om het aan te schaffen. Dan hoop ik toch ook door dat boek weer zó erg van zijn taal te houden. Maar stiekem verlang ik terug naar de relatieve eenvoud van zijn debuut, Bonita Avenue. Een weergaloos, knap geschreven maar vooral afgerond verhaal.

De Jaknikker van Peter Buwalda (1971) is verschenen in september 2025 en uitgegeven door De Bezige Bij. Het boek telt 688 pagina’s en is het vervolg op Otmars Zonen, dat in 2020 verscheen. Peter Buwalda debuteerde in 2010 met Bonita Avenue. Dat boek kreeg vele herdrukken, werd genomineerd voor meerdere prestigieuze prijzen en won verschillende debuutprijzen. 

“Weet jij nog een goed boek voor mij?” Die vraag wordt mij regelmatig gesteld. Tijdens mijn studie Nederlands aan de Rijksuniversiteit Groningen verslond ik alles wat los en vast zat. Zelfs op de kleinste studentenkamers bogen de boekenplanken steeds verder door. In de jaren die volgden was er soms meer en soms minder tijd (of zin) om te lezen. Toch bleef de vraag naar interessante boeken, artikelen of tijdschriften vanuit mijn omgeving altijd komen. Daarom heb ik in mijn seizoensnieuws een kleine boekenrubriek opgenomen.

Wil je meer lezen over mijn werkzaamheden als tekstschrijver en mijn leven op het platteland? Abonneer je dan op mijn seizoensnieuws!